Mới đây, khi tổng kết việc thi hành Hiến pháp 1992, TP Đà Nẵng đã kiến nghị hình thành mô hình chính quyền đô thị (CQĐT). Đây có lẽ cũng là điều sẽ được nhấn mạnh trong nội dung tổng kết việc tổ chức và hoạt động của chính quyền địa phương theo Hiến pháp 1992 tại TP.HCM (dự kiến tổ chức cuối tuần này), vì chính TP.HCM là nơi khởi xướng và tiến hành không ít nghiên cứu về vấn đề này.
|
|
Sự cấp thiết hình thành mô hình CQĐT không nên chậm hơn nữa. Trong việc sửa đổi Hiến pháp 1992 lần này, chúng ta cần phải hiện thực hóa những tiền đề đã có từ nghị quyết của Đảng về vấn đề này để tạo cơ chế cụ thể cho việc hình thành mô hình CQĐT.
Đô thị là một cơ thể hoàn chỉnh
. Nói không thể chậm hơn nữa, vậy có nghĩa là chúng ta đã chậm trong thời gian qua, thưa ông?
+ Thực tiễn đã nói lên điều đó. Đặc trưng của đô thị từ dân cư, cơ sở hạ tầng, các hoạt động kinh tế-xã hội đòi hỏi phải tổ chức một mô hình chính quyền phù hợp. Vậy mà hàng bao năm qua, mô hình chính quyền ở TP.HCM hay các đô thị lớn khác của Việt Nam chẳng khác gì với nông thôn cả. Điều này đã gây ra nhiều rào cản cho công tác điều hành quản lý của chính quyền cũng như sự phát triển của TP.
. Ông có thể cắt nghĩa cụ thể hơn về mô hình chính quyền phù hợp với đặc trưng đô thị?
+ Hiểu một cách giản đơn, tổ chức chính quyền ở đô thị phải phù hợp với bản chất của nó. Đô thị là một thể thống nhất, dù quy mô lớn tới cỡ nào. Nó không chia tách, phân rời như ở nông thôn. Ở TP, anh là cư dân của phường, quận nào thì cũng là cư dân của TP, chịu tác động chung các vấn đề như giao thông, trật tự xã hội… xảy ra trên địa bàn, cũng như tác động từ các chính sách phát triển kinh tế-xã hội của TP. Chẳng hạn như đường Cách Mạng Tháng Tám bị ùn tắc thì đâu chỉ giao thông và người dân trên con đường này ảnh hưởng mà cư dân của rất nhiều quận đi làm về trên con đường đó và giao thông của những tuyến đường liên quan đều bị ảnh hưởng…
Theo ông Võ Văn Thôn, đô thị là một thể thống nhất không chia tách như ở nông thôn. Việc kẹt xe ở một con đường sẽ ảnh hưởng đến cư dân của nhiều quận, nhiều con đường liên quan. Ảnh: HTD
Chính vì đô thị là một thể thống nhất, không chia cắt nên chỉ nên có một cấp chính quyền. Tựa như cơ thể con người gồm có nhiều bộ phận: tay, chân, mắt, mũi, tai… nhưng cũng chỉ nằm dưới sự điều hành của một bộ não. Nếu trên tay, chân ta có một bộ não khác điều khiển hoạt động nữa thì sẽ lộn tùng phèo hết.
Cần những cánh tay nối dài
. Nhưng với một siêu đô thị như TP.HCM mà chỉ có một cấp chính quyền thì liệu có quá tải ở “trung tâm điều hành” không?
+ Một người to 200 cân thì cũng chỉ là một con người, nó khác với ba người gần 70 cân cộng lại. Còn bên trong của anh, vì lớn quá thì phải phân khu vực để tổ chức quản lý, chứ không phải coi như một cấp chính quyền như hiện nay. Theo đó, ta chỉ nên có một cấp chính quyền TP, còn cấp trung gian gọi là cơ quan hành chính địa phương giúp cho TP quản lý về mặt hành chính (còn gọi là “cánh tay nối dài” của chính quyền TP); còn quản lý chuyên môn giao lại cho các sở, ngành… Cán bộ phụ trách quận, phường do chính quyền cấp trên bổ nhiệm.
Chính vì đặc trưng này mà ở quận, phường không nên tổ chức HĐND và việc thí điểm không tổ chức HĐND ở hai cấp này là để hướng đến xây dựng mô hình CQĐT ở các đô thị. Chứ không phải như một số quan điểm hiện nay đề nghị bỏ hẳn HĐND ở cấp huyện một cách đại trà ngay ở các tỉnh địa bàn nông thôn. HĐND là cơ quan dân cử có vai trò riêng. Và ở địa bàn nông thôn, cần phải có cấp chính quyền ở cấp huyện để làm đầu mối quản lý (trên địa bàn rộng) và giải quyết các vấn đề đặc thù của mỗi huyện.
. Vậy theo ông, trong lần sửa hiến pháp này, phải kiến nghị điểm kẹt nào trong đó để hình thành CQĐT?
+ Hiện nay điểm kẹt nằm ở Điều 118 của Hiến pháp 1992. Tôi nghĩ chỉ cần đưa vào nội dung “riêng quận, phường không tổ chức HĐND và UBND. Cán bộ phụ trách các đơn vị này do chính quyền cấp trên bổ nhiệm”. Tất nhiên, việc đầu tiên là phải tập trung đề xuất, kiến nghị để chấp nhận hình thành mô hình CQĐT đã.
. Giá trị mang lại lớn nhất nếu được áp dụng mô hình chính quyền một cấp ở đô thị là gì thưa ông?
+ Hiệu lực quản lý sẽ nhanh hơn, mạnh hơn, tránh tối đa hiện tượng chồng chéo trong quản lý do cách thức tổ chức nhiều cấp, nhiều ngành như hiện nay. Giải quyết một vấn đề của đô thị, theo đó cũng sẽ xuyên suốt, thống nhất hơn, hạn chế tối đa việc “trên bảo dưới không nghe”, TP triển khai một đằng, cơ sở làm một nẻo, méo mó hết cả chính sách.
Tăng quyền lực cho thị trưởng
. Thưa ông, trong đề xuất của Đà Nẵng về mô hình CQĐT có đề cập đến việc chuyển UBND thành Ủy ban hành chính và người đứng đầu của Ủy ban hành chính là thị trưởng. Vậy về mặt nội hàm, thị trưởng và chủ tịch UBND khác nhau như thế nào?
+ Khác nhau chủ yếu ở cơ chế làm việc. UBND làm việc chế độ tập thể, cho nên chủ tịch UBND cũng thế. Mà làm việc theo chế độ tập thể thì anh phải họp lại, ra chủ trương rồi hành động. Điều này sẽ dẫn đến việc chậm trễ trong giải quyết vấn đề. Quy trách nhiệm tập thể cũng rất khó.
Trong khi đó, yêu cầu của việc điều hành đô thị là cần phải nhanh, mạnh, vì diễn tiến của các vấn đề xảy ra ở đô thị rất nhanh, biến đổi liên tục, ảnh hưởng đa chiều và rất khác ở nông thôn. Cho nên CQĐT cần hình thành Ủy ban hành chính, làm việc theo chế độ thủ trưởng, cách thức điều hành của người đứng đầu mang tính trực tiếp, quyết đoán cho nên sẽ nhanh hơn, hiệu lực mạnh hơn và trách nhiệm được tăng cường hơn. Tức quyền lực tập trung hơn ở thị trưởng, còn thị phó chỉ là giúp việc cho thị trưởng.
Tuy nhiên, vấn đề không phải chỉ là ở tên gọi mà quan trọng là phải hình thành cho được cơ chế làm việc phù hợp với đặc trưng của CQĐT. Nếu đổi là thị trưởng mà cơ chế làm việc chẳng khác chủ tịch UBND thì giá trị chẳng là bao.
. Xin cảm ơn ông.
MINH CƯỜNG thực hiện
